Қасым‑Жомарт Тоқаев алдымен Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиевке қонақжайлық көрсеткені үшін ризашылығын білдіріп, бүгінгі жиынның маңызы зор, күн тәртібі өзекті екенін айтты.
— Біз бір түптен шыққан түркі халықпыз — ортақ тарихымыз, сан ғасырға созылған шежіреміз бар. Бұл — бірлігіміз бен мәңгілік ынтымағымыздың алтын арқауы. Жақында елдеріміз «Түркі халықтарының ынтымақтастық күні» мерекесін атап өтті. Бұл мереке біздің бірлігімізді бекемдейтін маңызды бастама. Қазір Түркі мемлекеттері ұйымы достас елдердің басын қосқан беделді құрылымға айналды. Өткен жылы Ұйымға Қырғызстан тиімді төрағалық жасады — Садыр Жапаров бастаған елге ризашылығымызды білдіреміз. Енді төрағалық құрметті Ильхам Әлиевке беріледі. Біз болашақта Ұйымның абыройы арта түсеріне сенімдіміз, — деді Тоқаев.
Мемлекет басшысы қазіргі жаһандық қауіп-қатерлерге, геосаяси шиеленістер мен қақтығыстардың кез келген мемлекетке әсер ететінін атап өтті.
— Бұл қиын шақта Әзербайжан мен Арменияның Бейбітшілік декларациясын қабылдауы тарихи оқиға болды. Бұл — тұрақтылық пен даму жолын ашатын қадам. Қазіргі геосаяси ахуал өте күрделі, сондықтан түркі елдері ортақ мүддеде бірге болуы керек. Біз «Түркі мемлекеттері ұйымы+» формат идеясына қолдаймыз — бұл біздің халықаралық беделімізді күшейтеді, — деді Президент.
Сонымен қатар, Тоқаев Азиядағы өзара іс‑қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің рөліне, ұйым аясында киберқауіпсіздік кеңесін құру қажеттігіне тоқталды.
— Бұл Кеңес мемлекеттеріміздің іс‑әрекетін үйлестіреді, цифрлық қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықты нығайтады. Алматыда өткен конференция киберқауіпсіздіктің маңызын тағы бір дәлелдеді, — деді ол.
Экономикалық ынтымақтастық мәселесіне де тоқталған Президент:
— 2040 жылға дейінгі Түркі әлемінің даму стратегиясын іске асыруға баса мән беруіміз керек. Түркі инвестициялық қорын тиімді пайдалану — маңызды бағыт. Түркістанда өтетін экономика және сауда министрлерінің жиналысында Қор қаржыландыратын жобаларды талқылау керек. Өнеркәсіп ынтымақтастығы елдердің экономикасын әртараптандыруда маңызды рөл атқарады, — деді Тоқаев.
Көлік-логистика саласын да басымдыққа қойды:
— Қазақстанның географиялық орналасуы — Еуразияның жол торабы. Қазір еліміз арқылы 5 халықаралық теміржол дәлізі өтеді, тасымалдың 85 %–ы біздің жолмен жүреді. «Достық – Мойынты» екінші теміржол желісі іске қосылды. Бұл келешекте жүк көлемін 5 есе арттыруға мүмкіндік береді. Біз цифрлық логистика мен Жасанды интеллектіні қолдануға шақырамыз, — деді Мемлекет басшысы.
Сондай‑ақ, Тоқаев жасанды интеллект пен цифрландыруға қатысты жоспарларымен бөлісті: мамандар дайындау, стартаптарға қолдау көрсету, Түркі әлемі бойынша цифрлық инновациялар орталығын құру бастамасы.
Энергетика саласына да назар аударды:
— Энергия — экономика негізі. Қазақстан, Әзербайжан және Өзбекстан арасында жасыл энергия дәлізін құру да маңызды. Түркі ұйымы аясында энергия тиімділігі жөніндегі кеңес құруды ұсынамын, — деді Президент.
Сонымен бірге, Орта Азиядағы су тапшылығы мәселесін де қозғады:
— Су — ортақ игілік. Біз цифрлық бақылау жүйелерін, тамшылатып суару әдістерін енгізу, су қоймаларының тиімділігін арттыру жолдарын қарастырамыз. Каспий теңізінің тартылуы аймақ экономикасына және экологиясына зардабын тигізбеуі тиіс. Түркі елдері ұласатын жобаларды қолға алып, бірлесіп жұмыс істеуіміз керек, — деді Тоқаев.
Мемлекет басшысы мәдени‑гуманитарлық байланыстарға да тоқталып:
— Биыл Ақтау қаласы Түркі әлемінің мәдени астанасы атанды. Сол аясында түрлі шаралар өтті. Алматы Түркі әлемі жастарының астанасы болды. Біз жастар арасындағы мәдени ықпалдастықты нығайтуымыз керек. Креативті экономика форумын Алматыда өткізу — тың бастама. Түркі Академиясы негізінде зерттеушілер клубын құру туралы ұсыным бар, — деді Президент.
Сөз соңында Тоқаев түркі халықтарының бірлігі мен ынтымақтастығын насихаттап, Ильхам Әлиевке табыс тіледі.
Саммит барысында сөз алғандар арасында: Ильхам Әлиев (Әзербайжан Президенті), Садыр Жапаров (Қырғызстан Президенті), Режеп Тайып Ердоған (Түркия Президенті), Шавкат Мирзиёев (Өзбекстан Президенті), Виктор Орбан (Мажарстан Премьер‑министрі), Гурбангулы Бердімұхамедов (Түрікменстан Халк Маслахаты төрағасы), Кубанычбек Өмірәлиев (Ұйым бас хатшысы) және байқаушы мемлекеттердің өкілдері болды.
