Соңғы уақытта Қазақстан дүкендеріндегі шоколад өнімдерінің бағасы айтарлықтай өскені байқалады. Тұрақты тұтынушылар мен тәттіқұмарларды бұл жағдай алаңдатып отыр. Шоколад бағасының қымбаттауының бірнеше негізгі себебі бар, олардың көпшілігі әлемдік және ішкі нарықтағы өзгерістермен тікелей байланысты.
Какао бағасының әлемдік деңгейде өсуі
Шоколадтың негізгі шикізаты — какао бұршағы. Соңғы жылда әлемдік какао бағасы тарихи рекордтар орнатты. Бұл жағдайға бірнеше фактор әсер етті:
-
Климаттық өзгерістер – Какао өсіретін негізгі елдер (Кот-д’Ивуар, Гана) құрғақшылық пен ауруларға тап болды. Өнім көлемінің азаюы бағаның өсуіне әкелді.
-
Сұраныстың артуы – Әлем бойынша шоколадқа деген сұраныс өсіп жатыр, әсіресе Азия елдерінде.
-
Логистика мен тасымал шығындары – Қымбаттап жатқан тасымалдау құны какаоның бағасына тікелей әсер етеді.
Импортқа тәуелділік
Қазақстанда шоколад өндірісі бар болғанымен, шикізаттың басым бөлігі шетелден жеткізіледі. Атап айтқанда:
-
Какао мен кейбір қосымша қоспалар импортталады.
-
Импорттық өнімдерге байланысты теңге бағамының өзгерістері бағаға әсер етеді. Мысалы, доллар мен еуро бағамының көтерілуі импорттық шикізаттың құнын өсіреді.
Өндіріс пен логистика шығындарының өсуі
Қазақстандағы өндірушілер де ішкі шығындардың өсуімен бетпе-бет келуде:
-
Энергия, су, газ бағаларының өсуі
-
Қаптама мен көлік шығындарының артуы
-
Жалақы мен салықтар бойынша жүктеменің өсуі
Мұның барлығы соңғы өнімнің – яғни шоколадтың – өзіндік құнына тікелей әсер етеді.
Салықтық және кедендік реттеу
Шетелден әкелінетін дайын шоколад өнімдеріне салынатын кедендік баждар мен қосымша құн салығы (ҚҚС) да бағаға әсер етеді. Егер мемлекет белгілі бір өнім түріне импорттық шектеулер немесе жоғары салықтар енгізсе, бұл тұтынушы үшін қосымша шығынға айналады.
Сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігінің бұзылуы
Кейбір аймақтарда шоколад өнімдеріне сұраныс жоғары болса, жеткізудің уақытша тоқтауы немесе кешігуі нарықтағы тапшылықты тудырып, бағаның өсуіне әсер етеді.
Шоколад бағасының өсуі – бір ғана факторға байланысты емес, бұл әлемдік нарықтағы шикізаттың қымбаттауы, ішкі өндірістегі шығындардың артуы және валюта бағамдарының ауытқуы сияқты кешенді себептердің нәтижесі.
Мамандар бұл үрдіс біраз уақыт сақталуы мүмкін екенін ескертіп отыр. Сондықтан тұтынушыларға балама өнімдерге назар аудару немесе акциялар мен жеңілдіктерді қадағалап отыру ұсынылады.
